بازگشت به خویشتن از دلِ سایه ها
4دقیقه
آنچه در این مقاله میخوانید [پنهانسازی]
ما بیش از آنکه از تاریکیهای خود رنج ببریم، از انکار آنها رنج میبریم.
از اینکه سالها تلاش کردهایم فقط نیمهی پذیرفتنیِ خود را زندگی کنیم؛
فقط مهربان باشیم، فقط آرام بمانیم، فقط خوب به نظر برسیم.
اما زنی که خشم خود را دفن میکند، توانِ مرزگذاریاش را هم دفن میکند.
زنی که حسادتش را انکار میکند، خواستههای واقعیاش را هم گم میکند.
حسادت در واقع یک قطبنماست؛ وقتی به موفقیت، آزادی یا سبک زندگی زن دیگری حسادت میکنیم، ناخودآگاه ما دارد فریاد میزند: این همان چیزی است که تو هم برای خودت میخواهی اما به خودت اجازهاش را ندادهای.
و زنی که سایههایش را نمیشناسد، هرگز به تمامیتِ وجودیِ خود نزدیک نمیشود.
رشدِ واقعی، از حذف کردنِ بخشهای تاریکِ روان آغاز نمیشود؛ از شجاعتِ دیدنِ آنها آغاز میشود.
از لحظهای که زن، بهجای فرار از آنچه در درونش شرمآور، ناپسند یا خطرناک به نظر میرسد، مکث میکند و میپرسد:
« کدام بخش از وجودم را برای “پذیرفته شدن” قربانی کردم و سالهاست پشتِ درهای بستهی روانم، در سکوت نگه داشتهام؟ »
سایه دقیقاً چیست؟
در روانشناسی تحلیلی یونگ، «سایه» به بخشهایی از روان گفته میشود که فرد آنها را ناپذیرفتنی، تهدیدکننده یا ناسازگار با تصویری که باید از خود ارائه دهد، تجربه کرده و در نتیجه به ناخودآگاه رانده است.
این بخشها لزوماً فقط ویژگیهای منفی نیستند.
سایه میتواند خشمِ سرکوبشده باشد، اما میتواند قدرتِ سرکوبشده هم باشد.
میتواند حسادت باشد، اما میتواند جاهطلبی، جسارت، میل به دیده شدن، میل به انتخاب کردن و حتی توانِ «نه» گفتن هم باشد.
بسیاری از زنان، از سالهای ابتدایی زندگی، یاد گرفتهاند که برای دوستداشتنی ماندن باید بعضی جنبههای خود را پنهان کنند.
خشم، زیادی تند به نظر میرسد.
خواستن، زیادی خودخواهانه تعبیر میشود.
ابراز صریح، زیادی خطرناک یا بیپروایانه تلقی میشود.
در نتیجه، زن کمکم نسخهای از خود را میسازد که قابل پذیرشتر باشد؛
نسخهای آرامتر، کنترلشدهتر، مؤدبتر و سازگارتر.
اما آنچه حذف میشود، از بین نمیرود.
فقط به لایههای عمیقتری از روان منتقل میشود و از همانجا، بر انتخابها، روابط، ترسها و فرسودگیهای ما اثر میگذارد.
چرا روبهرو نشدن با سایه، ما را از اصالت دور میکند؟
انکارِ سایه، انرژی زیادی میطلبد.
وقتی بخشی از روان دائماً در حال سرکوب شدن است، نیروی حیاتیِ فرد صرفِ پنهانسازی میشود، نه زیستن.
به همین دلیل است که بسیاری از زنان، با وجود آگاهی، مطالعه، رشد فردی و حتی درمان، همچنان احساس خستگی و نارضایتی عمیق دارند.
یکی از پیامدهای مهمِ آگاه نبودن به سایه، فرافکنی است.
یعنی آنچه را در خود نمیپذیریم، در دیگران میبینیم و نسبت به آن واکنش شدید نشان میدهیم.
گاهی زنی از جسارتِ زن دیگر عصبانی میشود، چون خودش هرگز اجازه نداشته جسور باشد.
گاهی از مرزگذاری دیگری آزرده میشود، چون خودش سالها مرزهایش را فدای تأیید دیگران کرده است.
گاهی از درخششِ دیگری ناراحت میشود، چون میلِ دیده شدنِ خودش را در تاریکی نگه داشته است.
از سوی دیگر، عزتنفسِ واقعی نیز بدون مواجهه با سایه شکل نمیگیرد.
اگر ارزشمندیِ من فقط به بخشهای قابلقبولِ وجودم وابسته باشد، کافی است یک لغزش، یک احساس ناخوشایند یا یک واکنش نازیبا در من ظاهر شود تا تصویرم از خودم فرو بریزد.
اما عزتنفسِ عمیق، از شناختِ تمامیت میآید؛
از این آگاهی که «من فقط بخشهای لطیف، آرام و دوستداشتنیِ خودم نیستم. بخشهای خشمگین، زخمی، حسود، جاهطلب و خاموشِ من هم بخشی از حقیقتِ وجودم هستند.»
چگونه میتوان با سایه روبهرو شد؟
مواجهه با سایه، به معنای تسلیم شدن در برابر هر تکانه یا توجیهِ هر رفتار نیست.
بلکه به معنای دیدن، شناختن و یکپارچه کردنِ بخشهایی از خود است که سالها نادیده گرفته شدهاند.
- ردِ واکنشهای شدید خود را بگیرید
هرجا واکنش شما به فردی یا موقعیتی بیش از اندازه شدید است، احتمالاً سایه در حال فعال شدن است.
از خود بپرسید:
«این رفتارِ دیگری، دقیقاً کدام بخشِ سرکوبشدهی من را لمس کرده است؟»
- به احساسات ناخوشایند، معنای روانی بدهید
- حسادت، همیشه نشانهی بد بودن نیست. گاهی نشانهی میلِ زندگینشده است.
- خشم، همیشه مخرب نیست. گاهی اولین نشانهی مرزیست که نادیده گرفته شده است.
- شرم، همیشه نشانهی خطا نیست. گاهی حاصلِ سالها تربیتِ محدودکننده است.
وقتی بهجای قضاوتِ سریع، به این احساسات گوش میدهیم، سایه از یک تهدید به یک پیام تبدیل میشود .
- نامگذاری بدون قضاوت را تمرین کنید
بسیاری از ما یا احساسات خود را انکار میکنیم، یا از آنها میترسیم.
اما نامگذاری، میتواند یک شروع باشد:
«من خشمگینم.»
«من حسادت میکنم.»
«من دلم میخواهد دیده شوم.»
«من از خوب بودنِ دائمی خستهام.»
این جملات، اگر بدون شرم و خودتنبیهی گفته شوند، راه را برای خودشناسیِ صادقانه باز میکنند.
- گنجِ پنهان در سایه را پیدا کنید
در دلِ هر سایه، نیرویی نهفته است.
خشمِ سرکوبشده میتواند به قدرتِ مرزگذاری تبدیل شود.
حسادتِ فهمیدهشده میتواند مسیرِ آرزوی واقعی را نشان دهد.
سایه فقط محلِ زخم نیست؛ محلِ دفنِ استعداد، قدرت و زندگی ما نیز هست.
تمامیت، زیباتر از بینقصی است
آنچه ما را به خویشتن نزدیک میکند، بینقص شدن نیست؛ تمامیت است.
زنِ اصیل، زنی نیست که فقط آرام و همیشه متعادل باشد.
او زنی است که از دیدنِ تاریکیهای خود نمیترسد.
میداند درونِ او هم خشم هست، هم زخم، هم میل، هم ضعف، هم قدرت.
و درست همین پذیرش است که به او عمق، صداقت و عزتنفس میبخشد.
سایه، دشمنِ رشد نیست. سایه، بخشی از مسیر رشد است.
هرچه صادقانهتر با آن روبهرو شویم، امکانِ بازگشت به خودِ واقعی بیشتر میشود.
زیرا بسیاری از تکههای گمشدهی ما، نه در روشنترین بخشهای روان، که در همان اتاقهای مخفی و نادیدهگرفتهشده پنهان شدهاند.
بازگشت به خویشتن، همیشه از یک نقطه ی نورانی آغاز نمیشود.
اغلب از شجاعتِ ایستادن و تاب آوری در تاریکی آغاز میشود.
سوالی که شاید باید از خودت بپرسی
کدام ویژگی در دیگران، بیش از همه شما را آزرده یا تحریک میکند؟
فکر میکنید پشتِ این واکنش، کدام بخشِ نادیدهگرفتهشدهی خودتان پنهان شده است؟
